{"id":31,"date":"2014-10-30T19:49:45","date_gmt":"2014-10-30T17:49:45","guid":{"rendered":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/?p=31"},"modified":"2014-10-30T19:49:45","modified_gmt":"2014-10-30T17:49:45","slug":"gomulu-sistemler-02-temel-elektronik","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/?p=31","title":{"rendered":"G\u00f6m\u00fcl\u00fc Sistemler \u2013 02 – Temel Elektronik Tan\u0131t\u0131m\u0131"},"content":{"rendered":"

2. TEMEL ELEKTRON\u0130K TANITIMI<\/h1>\n

2.1 AMA\u00c7<\/h1>\n

Bu yaz\u0131da ama\u00e7; pratik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla temel elektronik bilgisi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yal\u0131n \u015fekilde anlatmak, g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemler i\u00e7in genel ge\u00e7er olarak kullan\u0131labilecek bir donan\u0131m altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmakt\u0131r. \u00d6zellikle g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerle ilgilenen ancak donan\u0131m bilgisi olmayan kimseler\u00a0de bu yaz\u0131dan faydalanabilir. Bu yaz\u0131daki bilgiler devre tasar\u0131m\u0131 yapman\u0131z\u0131 sa\u011flamaz, ancak yap\u0131lan tasar\u0131mlar\u0131 anlaman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur. Bu k\u0131s\u0131m zaman i\u00e7erisinde s\u00fcrekli olarak b\u00fcy\u00fcyecek ve g\u00fcncellenecektir. Bu sebeple ileride bir i\u00e7erik listesi de eklenecektir.<\/p>\n

2.2 ELEKTR\u0130KSEL G\u00dc\u00c7 KAYNAKLARI<\/h1>\n

Zaman uzay\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda iki \u00e7e\u015fit elektriksel i\u015faret bulunmaktad\u0131r. Alternatif i\u015faret ve do\u011fru i\u015faret. Hemen herkes g\u00fcnl\u00fck hayatta bu kavramlar\u0131 Alternatif Ak\u0131m (AC) ve Do\u011fru Ak\u0131m (DC) format\u0131nda duymu\u015ftur. \u00d6z\u00fcnde ak\u0131m, elektron hareketiyle, elektronlar\u0131n hareketinin tersi y\u00f6nde olu\u015fan bir olayd\u0131r. Bu olay\u0131n olu\u015fabilmesi i\u00e7in elektronlar\u0131 hareket ettirecek bir kuvvet gereklidir. Bu kuvvet ise potansiyel fark ya da gerilim olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.Neticede e\u011fer potansiyel fark\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 cisim bir diren\u00e7 ise, direncin u\u00e7lar\u0131ndaki potansiyel fark ile direncin \u00fczerinden akan ak\u0131m ayn\u0131 cinstedir, yaln\u0131zca diren\u00e7 oran\u0131nda \u00f6l\u00e7eklenmi\u015ftir. Yani diren\u00e7 \u00fczerinde alternatif gerilim uygularsan\u0131z alternatif ak\u0131m elde edersiniz. Do\u011fru gerilim uygularsan\u0131z, do\u011fru ak\u0131m elde edersiniz. Bu nedenle aksi belirtilmedi\u011fi s\u00fcrece \u015fimdilik alternatif ak\u0131m dendi\u011finde akl\u0131n\u0131za alternatif gerilim kayna\u011f\u0131 gelmesinde bir sak\u0131nca bulunmamaktad\u0131r. Ak\u0131m da gerilim de birer \u00e7e\u015fit i\u015farettir. Gerilimin birimi Volt(V), ak\u0131m\u0131n birimi Amper(A)’dir.<\/p>\n

Alternatif gerilim kayna\u011f\u0131na \u00f6rnek olarak evlerdeki prizler verilebilir. Do\u011fru gerilim kaynaklar\u0131na \u00f6rnek olarak ise bataryalar\/piller verilebilir.<\/p>\n\n

\"alternatif\/dogru<\/a>

Resim 2.2.1<\/p><\/div>\n

Alternatif i\u015faretten\u00a0ba\u015flayal\u0131m. Alternatif i\u015faret, de\u011feri zamanla periyodik olarak de\u011fi\u015fen ve bir periyot boyunca ortalamas\u0131 s\u0131f\u0131r olan i\u015farettir. Aksi belirtilmedi\u011fi s\u00fcrece i\u015faretin \u015fekli sin\u00fcsoidal’dir. Buna g\u00f6re alternatif i\u015faret iki parametre ile tarif edilebilir: genlik ve frekans. Genlik i\u015faretin u\u00e7tan uca b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Frekans ise, i\u015faretin tekrarlanma s\u00fcresinin \u00e7arpmaya g\u00f6re tersidir. Ortalamas\u0131 s\u0131f\u0131r olmas\u0131na ra\u011fmen alternatif gerilim, bir efektif de\u011fere sahiptir. Bu de\u011fer genlik de\u011ferinin \u00a0(1\/\u221a2) kat\u0131 kadard\u0131r. Evlerimizde prizlerdeki i\u015faret alternatif i\u015farettir. Prizlerdeki gerilimin efektif de\u011feri 220V, genlik de\u011feri 310V, frekans\u0131 ise 50Hz olmaktad\u0131r. Ak\u0131m\u0131n pozitif ya da negatif olmas\u0131 yaln\u0131zca ak\u0131m\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirler. Buradan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere alternatif ak\u0131m s\u00fcrekli y\u00f6n de\u011fi\u015ftirmektedir. Bu nedenle ad\u0131na alternating (sal\u0131nan) ak\u0131m denilmi\u015ftir.<\/p>\n

Do\u011fru ak\u0131m idealde zamanla de\u011fi\u015fmez. Pratikte bu bir pil i\u00e7in konu\u015fursak asla bitmeyen, gerilimi hi\u00e7 d\u00fc\u015fmeyen bir pile tekab\u00fcl ediyor \ud83d\ude42 Esas\u0131nda do\u011fru ak\u0131m, periyodik olmayan, y\u00f6n\u00fc zamanla de\u011fi\u015fmeyen ak\u0131md\u0131r. Yani asl\u0131nda zamanla biraz azalmas\u0131nda tan\u0131msal a\u00e7\u0131dan bir problem yoktur. Malumunuz pilin bir pozitif(+) ucu bir de negatif(-) ucu vard\u0131r ve bu ikisinin aras\u0131ndaki potansiyel fark, pile bir y\u00fck(diren\u00e7) ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda ak\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Pilin negatif ucu genelde s\u0131f\u0131r volt referans\u0131 olarak al\u0131n\u0131r. Piller farkl\u0131 gerilim de\u011ferlerinde olabilir. \u00c7ok kullan\u0131lan piller 1.5V, 9V, 12V seviyelerindeki\u00a0pillerdir. Pillerin bir y\u00fck kapasitesi vard\u0131r. Bu da zaman i\u00e7erisinde ak\u0131tabilecekleri maksimum ak\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131rlar. Bu nedenle Ohm kanununa g\u00f6re 9V’luk bir alkaline pile 0.01 Ohm’luk diren\u00e7 ba\u011flay\u0131p 900A ak\u0131m \u00e7ekebilece\u011finizi ummay\u0131n. \u00a0\u00c7o\u011funlukla 9V’luk pillerin azami ak\u0131m\u0131 500mA olmaktad\u0131r. Ancak pilleri paralel ba\u011flayarak ak\u0131m\u0131 art\u0131rmak (gerilim sabit kal\u0131r), seri ba\u011flayarak da gerilimi art\u0131rmak (ak\u0131m sabit kal\u0131r) m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

!!! Paralel ba\u011flanacak pillerin gerilimleri ayn\u0131 olmal\u0131d\u0131r yoksa piller birbirini bitirir\/bozulur<\/span>.<\/p>\nGerilim, fark \u00f6l\u00e7e\u011finde bir b\u00fcy\u00fckl\u00fckt\u00fcr. Yani bir referanstan ne kadar fazla oldu\u011fu anlaml\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir pilin bir ucunda topra\u011fa g\u00f6re 1010V di\u011fer ucunda ise topra\u011fa g\u00f6re 1015V varsa o pil asl\u0131nda 5V’luk bir pildir \u00e7\u00fcnk\u00fc potansiyel fark\u0131 1015-1000 = 5V olmaktad\u0131r.<\/span>\nAk\u0131m ve gerilim aras\u0131ndaki en temel ili\u015fki Maxwell denklemlerinden gelir. Bir\u00a0tak\u0131m\u00a0idealle\u015ftirmeler neticesinde ise Ohm kanununa ula\u015f\u0131l\u0131r.<\/span>\n

Ohm kanunu:<\/p>\n

V= I.R<\/strong><\/h3>\n Yani R direncine sahip bir maddenin iki ucuna V potansiyel fark\u0131 uygulan\u0131rsa bu maddenin \u00fczerinden I kadar ak\u0131m akar. \u00d6rne\u011fin 12 V’luk bir pilin iki ucu 10 Ohm’luk bir dirence ba\u011flan\u0131rsa bu direncin \u00fczerinden 1.2 A ak\u0131m akar.<\/span>\n

\u00c7o\u011funlukla basit elektronik devreler do\u011fru ak\u0131m ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Hatta prize tak\u0131lan elektronik devrelerde bile \u00e7o\u011funlukla \u00f6nce i\u015faret do\u011fru i\u015farete \u00e7evirilir, ard\u0131ndan devre yine bu do\u011fru ak\u0131m\/gerilim kayna\u011f\u0131 ile beslenir\/s\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

2.3 DEVRE<\/h1>\n

Bir devre, elektrik ak\u0131m\u0131n \u00fczerinden akabilece\u011fi kapal\u0131 bir \u00e7evrimi ifade eder. \u00d6rne\u011fin kumandaya ya da oyuncak arabaya takt\u0131\u011f\u0131n\u0131z pilin, cihaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in pilin iki ucu aras\u0131nda kesintisiz bir hat olmas\u0131 gerekmektedir. Bu da kapal\u0131 devre<\/strong>yi yani k\u0131saca devreyi ifade eder. E\u011fer bu hat bir \u015fekilde kesilirse, yani kapal\u0131 \u00e7evrim olu\u015fmuyorsa bu,\u00a0a\u00e7\u0131k devre<\/strong>\u00a0olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. A\u00e7\u0131k devre, sonsuz direnci temsil eder. Bu nedenle a\u00e7\u0131k devrede ak\u0131m olu\u015fmaz. (R\/(sonsuz) = s\u0131f\u0131r) Bu nedenle bir pil, bir cihaza (kapal\u0131 devreye) tak\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda idealde bitmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc akan ak\u0131m s\u0131f\u0131r kabul edilir.<\/p>\nGer\u00e7ekte havan\u0131n iyonize olmas\u0131 sebebiyle \u00e7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir miktar s\u0131z\u0131nt\u0131 ak\u0131m\u0131 olu\u015fur. Bu da pili \u00e7ok yava\u015f\u00e7a bitirir. Yine zamanla pildeki kimyasallar\u0131n \u00a0\u00f6zelli\u011fini bitirmesiyle de pil \u00e7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck miktarda azal\u0131r. Ancak bunlar ihmal edilecek kadar azd\u0131r.<\/span>\n

K\u0131sa devre: Bir kayna\u011f\u0131n (+) ve \u00a0(-) u\u00e7lar\u0131, yeterli bir diren\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n do\u011frudan bir araya gelirse k\u0131sa devre olu\u015fur. Bu durumun olu\u015fmamas\u0131na dikkat edilmelidir. K\u0131sa devre hem g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131n\u0131n hem de devrenin di\u011fer elemanlar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na yol a\u00e7abilir.\u00a0<\/span><\/p>\n

Elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n elektronlar\u0131n hareketiyle olu\u015ftu\u011funu belirtmi\u015ftik. Elektronlar her zaman en d\u00fc\u015f\u00fck diren\u00e7le topra\u011fa yani devrenin referans\u0131na varmay\u0131 isterler. Bunun sebebi olduk\u00e7a basittir. Kendilerini engelleyen kuvvet olan direncin az oldu\u011fu yerden daha \u00e7ok elektronun ge\u00e7mesi akla son derece yatk\u0131nd\u0131r. \u00a0E\u011fer devrede bir k\u0131sa devre var ise, elektronlar o yolu tercih edecek ve di\u011fer k\u0131s\u0131mlardan ak\u0131m akmayacakt\u0131r.<\/p>\n

Devreye switch yani anahtar koymak devreye bir diren\u00e7 eklemez. Switch kapal\u0131 oldu\u011funa a\u00e7\u0131k devre olu\u015fturur. Kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise k\u0131sa devre olu\u015fturur. Dolay\u0131s\u0131yla bir kayna\u011fa yaln\u0131zca switch ba\u011flanmaz. Devre \u00fczerindeki seri hatta en az\u0131ndan bir diren\u00e7 eleman\u0131 bulunmak zorundad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Bir DC motor, bir DC gerilim kayna\u011f\u0131na ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda motor \u00fczerinden ak\u0131m akmaya ba\u015flar ve motor d\u00f6ner.<\/p>\n

\"motor_devre\"<\/a>

Resim 2.3.1<\/p><\/div>\n

Buradan motorun bir \u00e7e\u015fit i\u00e7 diren\u00e7 bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131labilir. Motorun elektriksel modeli bundan daha karma\u015f\u0131k bir yap\u0131dad\u0131r ancak \u015fimdilik basit d\u00fc\u015f\u00fcnmekten bir zarar gelmeyecektir.<\/p>\n

Bir motorun genel ge\u00e7er matematiksel modeli bir yana dursun, motorlar \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fittir ve farkl\u0131 fiziksel\/elektriksel \u00f6zelliklere sahiptir. Resimde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz motor, 6V’luk bir motordur ve bu 6V’luk bir potansiyel fark\u0131n motoru hareket ettirmek i\u00e7in yeterli oldu\u011funu anlatmaktad\u0131r.<\/p>\n

2.3.1 SER\u0130 BA\u011eLANTI ve PARALEL BA\u011eLANTI<\/h2>\n

\u0130ki \u015feyi birbirine ba\u011flaman\u0131n iki yolu vard\u0131r ve bu yollar seri ve paralel ba\u011flant\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 el ele tutu\u015fan iki sevgili birbirine paralel ba\u011fl\u0131d\u0131r. Halaydaki ki\u015filer ise birbirine seri ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 ba\u011flant\u0131 mantalitesi devre elemanlar\u0131 i\u00e7in de aynen ge\u00e7erlidir. Ancak bu ba\u011flant\u0131lar neticesinde elemanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 iyi bilinmelidir. Besleme kaynaklar\u0131 seri ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda ve paralel ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda neler oldu\u011funu anlatm\u0131\u015ft\u0131k.\u00a0Bir devrede bir seri kol \u00fczerinden akan ak\u0131m t\u00fcm elemanlar i\u00e7in ayn\u0131d\u0131r. Paralel kollar\u0131n ise iki ucu aras\u0131ndaki potansiyel fark ayn\u0131d\u0131r. Bu bilgiler \u00f6l\u00e7\u00fcm ve hata bulmak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Her bir elaman\u0131n seri ve paralel ba\u011flant\u0131da nas\u0131l davran\u0131\u015f g\u00f6sterdi\u011fine ilerideki b\u00f6l\u00fcmde de\u011finece\u011fiz. \u00d6yleyse yeri gelmi\u015fken devre elemanlar\u0131na ge\u00e7elim.<\/p>\n

2.3.2 TEMEL DEVRE ELEMANLARI<\/h2>\n

 <\/p>\n

<\/h2>\n
\"basic_components\"<\/a>

Resim 2.3.2.1<\/p><\/div>\n

<\/h2>\n

Temel anlamda devre tasar\u0131m\u0131 yapabilmek ya da mevcut devrelerin i\u015flevlerini anlayabilmek i\u00e7in temel devre elemanlar\u0131 hakk\u0131nda fikir sahibi olmak gerekmektedir. Bu temel devre elemanlar\u0131 \u00e7ok basit modellere sahip olsalar da bir \u00e7ok elektronik devrenin temelini olu\u015ftururlar. Bu devre elemanlar\u0131n\u0131n i\u015flevlerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi\u011finizde \u00f6nemli miktarda yol katetmi\u015f olacaks\u0131n\u0131z. Bu elemanlar\u0131 s\u0131rayla k\u0131saca i\u015fleyece\u011fiz.<\/p>\n

2.3.2.1 D\u0130REN\u00c7<\/h3>\n

Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi \u00fczere diren\u00e7 devrede, potansiyel fark alt\u0131ndaki elektronlar\u0131n hareketine yani ak\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 duran, onu azaltan elemand\u0131r. Devrede sembolik olarak testere di\u015fi \u015feklinde \u00e7izgilerle ifade edilir. Bir \u00f6rne\u011fi Resim 2.3.2.1.1’de g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n

\"res\"<\/a>

Resim 2.3.2.1.1<\/p><\/div>\n

Direncin \u00fczerindeki renkler direncin de\u011feri ve hata marj\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermektedir. Bir direncin de\u011feri Ohm ve katlar\u0131 cinsinden ifade edilir. \u00d6rne\u011fin Resim 2.3.2.1.1’deki diren\u00e7 47000 Ohm de\u011ferinde oldu\u011fundan 47K Ohm olarak belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

Diren\u00e7ler i\u00e7in bir di\u011fer \u00f6nemli parametre ise direncin dayanabilece\u011fi azami g\u00fc\u00e7t\u00fcr. G\u00fc\u00e7, gerilim ile ak\u0131m\u0131n \u00e7arp\u0131m\u0131 ile ifade edilebilmektedir. Buna g\u00f6re:<\/p>\n

P=V.I= I.R.I = I\u00b2R [Watt]<\/strong><\/p>\n

T\u0131pk\u0131\u00a0Resim 2.3.2.1.1’deki gibi, d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fc devrelerde kullan\u0131lan diren\u00e7ler 0.25 Watt’l\u0131k yani \u00e7eyrek Watt’l\u0131k bir azami g\u00fcce dayanabilmektedir. Bu de\u011fer d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fc devreler i\u00e7in yeterlidir. G\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerdeki uygulamalar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda bu tip diren\u00e7ler yeterli olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Direncin de\u011ferini soldan sa\u011fa do\u011fru (sa\u011fda alt\u0131n rengi ya da g\u00fcm\u00fc\u015f rengi kalacak \u015fekilde) okuyabilirsiniz. \u0130lk iki renk diren\u00e7 de\u011ferini ifade ederken, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc de\u011fer 10^(\u00e7arpan) de\u011ferini ifade eder. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc yani alt\u0131n renkli olan ise direncin tolerans\u0131n\u0131 yani hata y\u00fczdesini ifade eder. Hata y\u00fczdesi %5 olan 2K Ohm’luk bir diren\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde 1.9K ile 2.1K aras\u0131 bir de\u011fer g\u00f6r\u00fclebilir.1K Ohm = 1,000 Ohm olmaktad\u0131r, benzer \u015fekilde 1M ohm 1,000,000 Ohm olmaktad\u0131r. Diren\u00e7 renk kodlar\u0131 ile ilgili tablo Resim 2.3.2.1.2’de yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

\"Diren\u00e7-Renk-Kodlar\u01311\"<\/a>

Resim 2.3.2.1.2<\/p><\/div>\n

Ya da bu hesaplar\u0131 el ile yapmak yerine diren\u00e7 renk kod hesaplay\u0131c\u0131 herhangi bir program kullanmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu t\u00fcr programlar\u0131n bir \u00f6rne\u011fine ve renk kodlar\u0131yla ilgili daha fazla bilgiye buradan<\/a> ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n

Farkl\u0131 diren\u00e7 \u00e7e\u015fitleri de bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin diren\u00e7 de\u011feri mekanik olarak ayarlanabilen potansiyometre, ya da diren\u00e7 de\u011feri s\u0131cakl\u0131kla de\u011fi\u015fen PTC, NTC gibi elemanlar bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

2.3.2.2\u00a0KONDANSAT\u00d6R \/ KAPAS\u0130T\u00d6R<\/h3>\n

Kondansat\u00f6r, iki ucuna yeterli bir potansiyel fark uyguland\u0131\u011f\u0131nda \u00a0elektriksel y\u00fck\u00fc depolar. Daha kondansat\u00f6r\u00fc besleyen gerilim kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kondansat\u00f6r ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kapal\u0131 devreyi \u00fczerinde biriktirdi\u011fi y\u00fck ile bir s\u00fcre besler. Kondansat\u00f6r’\u00fcn yani devredeki kapasite eleman\u0131n\u0131n as\u0131l davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in esasen onun matematiksel modeline bakmak gerekir. Ancak yaz\u0131 dizisinin bu k\u0131sm\u0131, fikir verme amac\u0131 g\u00fcdd\u00fc\u011f\u00fcnden bu yaz\u0131da matematiksel detaylara inilmeyecektir.<\/p>\n

Kapasite de\u011feri Farad cinsinden \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Ancak \u00f6l\u00e7ek olarak Farad \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir de\u011ferdir. Bu sebeple kapasite de\u011feri genelde picoFarad(pF), nanoFarad (nF), microFarad(uF), ya da miliFarad(mF) olarak \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckler metrik sistem cinsinden ifadelerdir ve metrik birim tablosu a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Birim<\/strong><\/td>\nSembol<\/strong><\/td>\n\u00c7arpan<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
tera<\/td>\nT<\/td>\n1000000000000<\/td>\n<\/tr>\n
giga<\/td>\nG<\/td>\n1000000000<\/td>\n<\/tr>\n
mega<\/td>\nM<\/td>\n1000000<\/td>\n<\/tr>\n
kilo<\/td>\nk<\/td>\n1000<\/td>\n<\/tr>\n
hecto<\/td>\nh<\/td>\n100<\/td>\n<\/tr>\n
deca<\/td>\nda<\/td>\n10<\/td>\n<\/tr>\n
(none)<\/td>\n(none)<\/td>\n1<\/td>\n<\/tr>\n
deci<\/td>\nd<\/td>\n0.1<\/td>\n<\/tr>\n
centi<\/td>\nc<\/td>\n0.01<\/td>\n<\/tr>\n
milli<\/td>\nm<\/td>\n0.001<\/td>\n<\/tr>\n
micro<\/td>\n\u03bc<\/td>\n0.000001<\/td>\n<\/tr>\n
nano<\/td>\nn<\/td>\n0.000000001<\/td>\n<\/tr>\n
pico<\/td>\np<\/td>\n0.000000000001<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Farkl\u0131 farkl\u0131 kondansat\u00f6r \u00e7e\u015fitleri bulunabilmektedir. Ancak en \u00e7ok kullan\u0131lan kondansat\u00f6r \u00e7e\u015fitleri seramik (kutupsuz) ve elektrolitik (kutuplu) kondansat\u00f6rlerdir. Seramik kondansat\u00f6rler minik bir bonibondan \u00e7\u0131kan iki tel \u015feklindedir. Elektrolitik kondansat\u00f6rler ise silindirik bir t\u00fcp\u00fcn i\u00e7inden \u00e7\u0131kan iki tel \u015feklindedir. Bu iki eleman\u0131n kutuplu\/kutupsuz olu\u015fundan dolay\u0131 devredeki sembol\u00fc de farkl\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu kapasiteler ve sembolleri Resim 2.3.2.2.1’de yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

\"capjpg\"<\/a>

Resim 2.3.2.2.1<\/p><\/div>\n

Elektrolitik kapasiteler polarizedir, yani (-) u\u00e7lar\u0131 toprak referans\u0131na ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bu asl\u0131nda \u015funu ifade etmektedir, elektrolitik kapasitelerin (+) ucundaki potansiyel dark (-) ucundaki potansiyel farktan k\u00fc\u00e7\u00fck olmamal\u0131d\u0131r. Aksi durumda eleman beklendi\u011fi gibi \u00e7al\u0131\u015fmaz ya da bozulabilir. Seramik kapasitelerin ise hangi y\u00f6nde ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir \u00f6nemi yoktur. Bu durum elemanlar\u0131n sembollerine de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kondansat\u00f6rler devreye seri ba\u011fland\u0131klar\u0131nda DC i\u015faretleri ge\u00e7irmezler. Yani DC i\u015faretler i\u00e7in sonsuz bir diren\u00e7 eleman\u0131 gibi, yani a\u00e7\u0131k devre gibi davran\u0131rlar.\u00a0Kapasite, \u00fczerine uygulanan gerilimin de\u011fi\u015fti\u011fi durumda bu gerilim de\u011fi\u015fimine kar\u015f\u0131 durur ve \u00fczerindeki y\u00fck\u00fc ters istikamette ak\u0131m olarak basar. Bu da asl\u0131nda bir nevi filtre davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Kapasite bi devrede paralel ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda, paralelindeki kolu ani gerilim de\u011fi\u015fimlerinden korur. Ani bir gerilim de\u011fi\u015fimi oldu\u011funda kapasite \u00fczerinden bu art\u0131\u015f\u0131n sebep oldu\u011fu y\u00fck bo\u015falt\u0131l\u0131r ve art\u0131\u015f yumu\u015fat\u0131l\u0131r. Bu sebeple kapasiteler genelde gerilimi filtrelemek amac\u0131yla, temel devrelerde kullan\u0131l\u0131r. Kapasitenin alternatif i\u015faret davran\u0131\u015f\u0131 ise daha sonra i\u015flenecektir. \u00c7o\u011fu tasar\u0131mda AC i\u015faret s\u00f6z konusu olmamaktad\u0131r.<\/p>\n

2.3.2.3\u00a0D\u0130YOT<\/h3>\n

Diyotlar, elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n tek bir y\u00f6nden ge\u00e7mesine izin veren kutuplu elemanlard\u0131r. Elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f y\u00f6ne gitmesinin engellenmek istendi\u011fi uygulamalar i\u00e7in olduk\u00e7a kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Diyot \u00fczerine do\u011fru y\u00f6nde yeterli bir potansiyel fark uyguland\u0131\u011f\u0131nda (genelde > 0.7V) diyot \u00fczerinden ak\u0131m akmaya ba\u015flar. Ancak unutmamak gerekir ki diyot i\u015flevini yerine getirirken bir miktar g\u00fc\u00e7 t\u00fcketir ve yap\u0131s\u0131 gere\u011fi \u00fczerinde sabit bir gerilim olu\u015ftu\u011fundan gerilim d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7ar. \u00d6rne\u011fin 5V’luk bir pile seri olarak bir diyot ve bir diren\u00e7 ba\u011flan\u0131rsa, diyot \u00fczerinde 0.7V gerilim d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc olaca\u011f\u0131ndan diren\u00e7 \u00fczerindeki gerilim 4.3V olacakt\u0131r. Bu bilgi di\u011fer diyot \u00e7e\u015fitleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir yaln\u0131z diyotun \u00e7e\u015fidine g\u00f6re e\u015fik gerilimi (\u00f6rnekte 0.7V idi) de\u011fi\u015fmektedir. LED’de bir diyot \u00e7e\u015fididir. (Light Emmiting Diode)<\/p>\n

\u00d6rnek diyod resmini ve devre \u015femas\u0131n\u0131 Resim 2.3.2.3.1’de bulabilirsiniz.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Resim<\/a>

Resim 2.3.2.3.1<\/p><\/div>\n

Diyot’un sonuda g\u00f6r\u00fcnen gri halka, diyotun (-) referasa ba\u011flanmas\u0131 gereken ucunu ifade etmektedir. Bu pine katot denir. Di\u011fer pin ise (+) referansa ba\u011flanacak olan anot’tur.<\/p>\n

Bir diyotun kodu, genelde \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 olarak bulunmaktad\u0131r. Bu kodu \u00fcreticinin web sayfas\u0131nda\u00a0arayarak diyot ile ilgili parametrelere ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6rnek bir diyot olarak 1N4001’i inceleyebilirsiniz.<\/p>\n

\u00d6nceden de belirtti\u011fimiz \u00fczere LED de bir diyot \u00e7e\u015fididir. Ancak led \u00fczerine yeterli gerilim uyguland\u0131\u011f\u0131nda LED \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7maktad\u0131r. Farkl\u0131 renkte \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an LED’ler bulunabilmektedir. Yine farkl\u0131 \u0131\u015f\u0131k \u015fiddetleri sa\u011flayan LED’ler de bulunmaktad\u0131r. LED<\/p>\n

2.3.2.4\u00a0Transist\u00f6r<\/h3>\n

Transist\u00f6rler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz elektroni\u011finin en temel yap\u0131 ta\u015f\u0131 durumundad\u0131r. Bunun sebebi transist\u00f6r’\u00fcn anahtarlama ya da kuvvetlendirme eleman\u0131 olarak kullan\u0131labilmesidir. Bu yaz\u0131da bipolar jonksiyonlu transist\u00f6r (BJT) bahsedilecektir.<\/p>\n

Bir transist\u00f6r baz(base) pinine uygulanan k\u00fc\u00e7\u00fck miktardaki elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131 al\u0131p kuvvetlendirerek daha b\u00fcy\u00fck bir ak\u0131m\u0131 kolekt\u00f6r(collector) ve emet\u00f6r (emitter) u\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndan ge\u00e7iren bir elemand\u0131r. Bu \u015fekilde transist\u00f6r bir nevi ak\u0131m muslu\u011fu gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Baz ucu musluk gibidir ve baz ucundan ne kadar fazla ak\u0131m ge\u00e7irirseniz, kolekt\u00f6r-emet\u00f6r aras\u0131 diren\u00e7 o kadar d\u00fc\u015fer ve buna ba\u011fl\u0131 olarak kolekt\u00f6r-emet\u00f6r hatt\u0131ndan o denli fazla ak\u0131m ge\u00e7er. Resim 2.3.2.4.1’de transist\u00f6rleri ve devredeki sembollerini g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n

\u0130ki \u00e7e\u015fit BJT transist\u00f6r bulunmaktad\u0131r; bunlar NPN ve PNP’dir. Bu transist\u00f6rler kolekt\u00f6r ve emet\u00f6r aras\u0131ndaki polarite bak\u0131m\u0131ndan z\u0131t polaritededir. Transist\u00f6rlere detayl\u0131 olarak ileride de\u011finilecektir. Ancak temel anlamda bazdan ak\u0131m basarak anahtarlamak i\u00e7in NPN, ak\u0131m \u00e7ekerek anahtarlama yapnak i\u00e7in PNP kullan\u0131l\u0131r. NPN’de elektrik ak\u0131m\u0131 kolekt\u00f6rden emet\u00f6re do\u011fru akar.PNP’de ise elektrik ak\u0131m\u0131 emet\u00f6rden kolekt\u00f6re do\u011fru akar.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Resim<\/a>

Resim 2.3.2.4.1<\/p><\/div>\n

Transist\u00f6r, \u00e7al\u0131\u015fabilmek i\u00e7in bir g\u00fcce ihtiya\u00e7 duyar ve neticesinde giri\u015findeki i\u015fareti kuvvetlendirir.Bu sebeple transist\u00f6r bir aktif devre eleman\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Transist\u00f6r se\u00e7ilirken baz ak\u0131m\u0131, maximum CE (Collector-Emitter) ak\u0131m\u0131, maksimum g\u00fc\u00e7 gibi bir \u00e7ok parametre incelenir. Bu parametreler spesifik olarak \u00fcr\u00fcn\u00fcn datasheet’inde yer almaktad\u0131r. \u00d6rnek bir datasheet olarak BC548’i inceleyebilirsiniz.<\/p>\n

2.3.2.5 Entegre Devreler (Integrated Circuits – ICs)<\/h3>\n

Bir entegre devre, bir \u00e7ok eleman ile k\u00fc\u00e7\u00fck bir alanda ger\u00e7eklenen ve \u00f6zel bir fonksiyonu ger\u00e7ekle\u015ftiren elemand\u0131r. Bu t\u00fcr elemanlar bir fonksiyonu ger\u00e7ekle\u015ftiren devrelerin bir blok olarak k\u00fc\u00e7\u00fck paketlere yerle\u015ftirilmesi amac\u0131 ile yap\u0131l\u0131r ve genelde i\u00e7eri\u011finde transist\u00f6r, diyot, diren\u00e7 gibi elemanlar i\u00e7erir.<\/p>\n

Entegre devreler, g\u00f6rece basit yap\u0131lardan ba\u015flamak \u00fczere, \u00e7ok kompleks yap\u0131lara kadar uzanan bir aileyi tan\u0131mlar. \u00d6rne\u011fin LM555 entegresi basit bir bir entegredir ve kare dalga \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u00d6teyandan STM32F403 entegresi bir mikrodenetleyicidir ve olduk\u00e7a kompleks i\u015flevler bar\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n

T\u0131pk\u0131 transist\u00f6rlerde oldu\u011fu gibi, entegreleri de kullanabilmek i\u00e7in datahseet’leri okumak gerekmektedir. Datahseet’lerde entegrenin fonksiyonu ve karakteristiklerinin yan\u0131 s\u0131ra her bir pinin de i\u015flevleri detayl\u0131ca a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. \u00c7o\u011fu entegrenin datasheet’inde \u00f6rnek bir kullan\u0131m \u015femas\u0131 da verilmektedir. Bu sayede ger\u00e7ekle\u015ftirilmek istnen i\u015flevin referans tasar\u0131m\u0131 aynen kullan\u0131labilmekte ve tasar\u0131m h\u0131z\u0131 \u00e7ok artmaktad\u0131r. 555 entegresinin resmi Resim 2.3.2.5.1’de yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

\"555\"<\/a>

Resim 2.3.2.5.1<\/p><\/div>\n

3. Basit Bir Devre<\/h1>\n

\u00c7ok basit bir devre ile \u015fu ana kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz temel elemanlar\u0131n bir ka\u00e7\u0131n\u0131 kullanarak tasar\u0131m yapal\u0131m. Bu basit devrenin \u015femas\u0131 ve breadboard\u00a0\u00fczerinde\u00a0ger\u00e7eklenmi\u015f hali Resim 3.1 ve 3.2’de yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Resim<\/a>

Resim 3.1<\/p><\/div>\n

\"Devre<\/a>

Resim 3.2<\/p><\/div>\n

\u015eemati\u011fi inceledi\u011fimizde 1K Ohm’luk \u00e7eyrek watt’l\u0131k bir direncin, bir k\u0131rm\u0131z\u0131 LED’in, bir anahtar\u0131n (switch), 9V’luk bir pile seri \u015fekilde ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Devre ger\u00e7eklendi\u011finde anahtar yard\u0131m\u0131 ile LED’i a\u00e7\u0131k kapatmak m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Devrenin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu durumda LED’in \u00fczerinden 8-9 mA ak\u0131m ge\u00e7mesi istenmi\u015ftir. Bu sebeple LED \u00fczerindeki gerilim d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de hesapland\u0131\u011f\u0131nda Ohm kanununa g\u00f6re devrenin ak\u0131m gerilim ili\u015fkisi a\u015fa\u011f\u0131daki gibi olur.<\/p>\n

V = I.R<\/p>\n

VBatt – VLed = I . R<\/p>\n

9V – 1V = 8mA. R<\/p>\n

R = 1000 Ohm<\/p>\n

Breadboard ba\u011flant\u0131 \u015fekli bilmeyenler i\u00e7in kar\u0131\u015f\u0131k gelebilir. Breadboard kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in sizi Mertcan Ciboo\u011flu’nun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 SUNUM’a<\/a> y\u00f6nlendiriyorum.<\/p>\n

NOT: Bu yaz\u0131da\u00a0Instructables i\u00e7eriklerinden yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2. TEMEL ELEKTRON\u0130K TANITIMI 2.1 AMA\u00c7 Bu yaz\u0131da ama\u00e7; pratik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla temel elektronik bilgisi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yal\u0131n \u015fekilde anlatmak, g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemler i\u00e7in genel ge\u00e7er olarak kullan\u0131labilecek bir donan\u0131m altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmakt\u0131r. \u00d6zellikle g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerle ilgilenen ancak donan\u0131m bilgisi olmayan kimseler\u00a0de bu yaz\u0131dan faydalanabilir. Bu yaz\u0131daki bilgiler devre tasar\u0131m\u0131 yapman\u0131z\u0131 sa\u011flamaz, ancak yap\u0131lan tasar\u0131mlar\u0131 Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_tr_post_content":"

2. TEMEL ELEKTRON\u0130K TANITIMI<\/h1>\n\n

2.1 AMA\u00c7<\/h1>\n\nBu yaz\u0131da ama\u00e7; pratik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla temel elektronik bilgisi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yal\u0131n \u015fekilde anlatmak, g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemler i\u00e7in genel ge\u00e7er olarak kullan\u0131labilecek bir donan\u0131m altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmakt\u0131r. \u00d6zellikle g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerle ilgilenen ancak donan\u0131m bilgisi olmayan kimseler\u00a0de bu yaz\u0131dan faydalanabilir. Bu yaz\u0131daki bilgiler devre tasar\u0131m\u0131 yapman\u0131z\u0131 sa\u011flamaz, ancak yap\u0131lan tasar\u0131mlar\u0131 anlaman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur. Bu k\u0131s\u0131m zaman i\u00e7erisinde s\u00fcrekli olarak b\u00fcy\u00fcyecek ve g\u00fcncellenecektir. Bu sebeple ileride bir i\u00e7erik listesi de eklenecektir.\n\n

2.2 ELEKTR\u0130KSEL G\u00dc\u00c7 KAYNAKLARI<\/h1>\n\nZaman uzay\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda iki \u00e7e\u015fit elektriksel i\u015faret bulunmaktad\u0131r. Alternatif i\u015faret ve do\u011fru i\u015faret. Hemen herkes g\u00fcnl\u00fck hayatta bu kavramlar\u0131 Alternatif Ak\u0131m (AC) ve Do\u011fru Ak\u0131m (DC) format\u0131nda duymu\u015ftur. \u00d6z\u00fcnde ak\u0131m, elektron hareketiyle, elektronlar\u0131n hareketinin tersi y\u00f6nde olu\u015fan bir olayd\u0131r. Bu olay\u0131n olu\u015fabilmesi i\u00e7in elektronlar\u0131 hareket ettirecek bir kuvvet gereklidir. Bu kuvvet ise potansiyel fark ya da gerilim olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.Neticede e\u011fer potansiyel fark\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 cisim bir diren\u00e7 ise, direncin u\u00e7lar\u0131ndaki potansiyel fark ile direncin \u00fczerinden akan ak\u0131m ayn\u0131 cinstedir, yaln\u0131zca diren\u00e7 oran\u0131nda \u00f6l\u00e7eklenmi\u015ftir. Yani diren\u00e7 \u00fczerinde alternatif gerilim uygularsan\u0131z alternatif ak\u0131m elde edersiniz. Do\u011fru gerilim uygularsan\u0131z, do\u011fru ak\u0131m elde edersiniz. Bu nedenle aksi belirtilmedi\u011fi s\u00fcrece \u015fimdilik alternatif ak\u0131m dendi\u011finde akl\u0131n\u0131za alternatif gerilim kayna\u011f\u0131 gelmesinde bir sak\u0131nca bulunmamaktad\u0131r. Ak\u0131m da gerilim de birer \u00e7e\u015fit i\u015farettir. Gerilimin birimi Volt(V), ak\u0131m\u0131n birimi Amper(A)'dir.\n\nAlternatif gerilim kayna\u011f\u0131na \u00f6rnek olarak evlerdeki prizler verilebilir. Do\u011fru gerilim kaynaklar\u0131na \u00f6rnek olarak ise bataryalar\/piller verilebilir.\n\n[su_carousel source=\"media: 33,32\"]\n\n[caption id=\"attachment_34\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"alternatif\/dogru<\/a> Resim 2.2.1[\/caption]\n\nAlternatif i\u015faretten\u00a0ba\u015flayal\u0131m. Alternatif i\u015faret, de\u011feri zamanla periyodik olarak de\u011fi\u015fen ve bir periyot boyunca ortalamas\u0131 s\u0131f\u0131r olan i\u015farettir. Aksi belirtilmedi\u011fi s\u00fcrece i\u015faretin \u015fekli sin\u00fcsoidal'dir. Buna g\u00f6re alternatif i\u015faret iki parametre ile tarif edilebilir: genlik ve frekans. Genlik i\u015faretin u\u00e7tan uca b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Frekans ise, i\u015faretin tekrarlanma s\u00fcresinin \u00e7arpmaya g\u00f6re tersidir. Ortalamas\u0131 s\u0131f\u0131r olmas\u0131na ra\u011fmen alternatif gerilim, bir efektif de\u011fere sahiptir. Bu de\u011fer genlik de\u011ferinin \u00a0(1\/\u221a2) kat\u0131 kadard\u0131r. Evlerimizde prizlerdeki i\u015faret alternatif i\u015farettir. Prizlerdeki gerilimin efektif de\u011feri 220V, genlik de\u011feri 310V, frekans\u0131 ise 50Hz olmaktad\u0131r. Ak\u0131m\u0131n pozitif ya da negatif olmas\u0131 yaln\u0131zca ak\u0131m\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirler. Buradan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere alternatif ak\u0131m s\u00fcrekli y\u00f6n de\u011fi\u015ftirmektedir. Bu nedenle ad\u0131na alternating (sal\u0131nan) ak\u0131m denilmi\u015ftir.\n\nDo\u011fru ak\u0131m idealde zamanla de\u011fi\u015fmez. Pratikte bu bir pil i\u00e7in konu\u015fursak asla bitmeyen, gerilimi hi\u00e7 d\u00fc\u015fmeyen bir pile tekab\u00fcl ediyor :) Esas\u0131nda do\u011fru ak\u0131m, periyodik olmayan, y\u00f6n\u00fc zamanla de\u011fi\u015fmeyen ak\u0131md\u0131r. Yani asl\u0131nda zamanla biraz azalmas\u0131nda tan\u0131msal a\u00e7\u0131dan bir problem yoktur. Malumunuz pilin bir pozitif(+) ucu bir de negatif(-) ucu vard\u0131r ve bu ikisinin aras\u0131ndaki potansiyel fark, pile bir y\u00fck(diren\u00e7) ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda ak\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Pilin negatif ucu genelde s\u0131f\u0131r volt referans\u0131 olarak al\u0131n\u0131r. Piller farkl\u0131 gerilim de\u011ferlerinde olabilir. \u00c7ok kullan\u0131lan piller 1.5V, 9V, 12V seviyelerindeki\u00a0pillerdir. Pillerin bir y\u00fck kapasitesi vard\u0131r. Bu da zaman i\u00e7erisinde ak\u0131tabilecekleri maksimum ak\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131rlar. Bu nedenle Ohm kanununa g\u00f6re 9V'luk bir alkaline pile 0.01 Ohm'luk diren\u00e7 ba\u011flay\u0131p 900A ak\u0131m \u00e7ekebilece\u011finizi ummay\u0131n. \u00a0\u00c7o\u011funlukla 9V'luk pillerin azami ak\u0131m\u0131 500mA olmaktad\u0131r. Ancak pilleri paralel ba\u011flayarak ak\u0131m\u0131 art\u0131rmak (gerilim sabit kal\u0131r), seri ba\u011flayarak da gerilimi art\u0131rmak (ak\u0131m sabit kal\u0131r) m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\n\n!!! Paralel ba\u011flanacak pillerin gerilimleri ayn\u0131 olmal\u0131d\u0131r yoksa piller birbirini bitirir\/bozulur<\/span>.\n\n[su_label type=\"info\"]Gerilim, fark \u00f6l\u00e7e\u011finde bir b\u00fcy\u00fckl\u00fckt\u00fcr. Yani bir referanstan ne kadar fazla oldu\u011fu anlaml\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir pilin bir ucunda topra\u011fa g\u00f6re 1010V di\u011fer ucunda ise topra\u011fa g\u00f6re 1015V varsa o pil asl\u0131nda 5V'luk bir pildir \u00e7\u00fcnk\u00fc potansiyel fark\u0131 1015-1000 = 5V olmaktad\u0131r.[\/su_label]\n\n[su_label type=\"info\"]Ak\u0131m ve gerilim aras\u0131ndaki en temel ili\u015fki Maxwell denklemlerinden gelir. Bir\u00a0tak\u0131m\u00a0idealle\u015ftirmeler neticesinde ise Ohm kanununa ula\u015f\u0131l\u0131r.[\/su_label]\n\nOhm kanunu:\n\n

V= I.R<\/strong><\/h3>\n\n[su_label type=\"info\"] Yani R direncine sahip bir maddenin iki ucuna V potansiyel fark\u0131 uygulan\u0131rsa bu maddenin \u00fczerinden I kadar ak\u0131m akar. \u00d6rne\u011fin 12 V'luk bir pilin iki ucu 10 Ohm'luk bir dirence ba\u011flan\u0131rsa bu direncin \u00fczerinden 1.2 A ak\u0131m akar.[\/su_label]\n\n\u00c7o\u011funlukla basit elektronik devreler do\u011fru ak\u0131m ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Hatta prize tak\u0131lan elektronik devrelerde bile \u00e7o\u011funlukla \u00f6nce i\u015faret do\u011fru i\u015farete \u00e7evirilir, ard\u0131ndan devre yine bu do\u011fru ak\u0131m\/gerilim kayna\u011f\u0131 ile beslenir\/s\u00fcr\u00fcl\u00fcr.\n\n

2.3 DEVRE<\/h1>\n\nBir devre, elektrik ak\u0131m\u0131n \u00fczerinden akabilece\u011fi kapal\u0131 bir \u00e7evrimi ifade eder. \u00d6rne\u011fin kumandaya ya da oyuncak arabaya takt\u0131\u011f\u0131n\u0131z pilin, cihaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in pilin iki ucu aras\u0131nda kesintisiz bir hat olmas\u0131 gerekmektedir. Bu da kapal\u0131 devre<\/strong>yi yani k\u0131saca devreyi ifade eder. E\u011fer bu hat bir \u015fekilde kesilirse, yani kapal\u0131 \u00e7evrim olu\u015fmuyorsa bu,\u00a0a\u00e7\u0131k devre<\/strong>\u00a0olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. A\u00e7\u0131k devre, sonsuz direnci temsil eder. Bu nedenle a\u00e7\u0131k devrede ak\u0131m olu\u015fmaz. (R\/(sonsuz) = s\u0131f\u0131r) Bu nedenle bir pil, bir cihaza (kapal\u0131 devreye) tak\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda idealde bitmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc akan ak\u0131m s\u0131f\u0131r kabul edilir.\n\n[su_label type=\"info\"]Ger\u00e7ekte havan\u0131n iyonize olmas\u0131 sebebiyle \u00e7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir miktar s\u0131z\u0131nt\u0131 ak\u0131m\u0131 olu\u015fur. Bu da pili \u00e7ok yava\u015f\u00e7a bitirir. Yine zamanla pildeki kimyasallar\u0131n \u00a0\u00f6zelli\u011fini bitirmesiyle de pil \u00e7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck miktarda azal\u0131r. Ancak bunlar ihmal edilecek kadar azd\u0131r.[\/su_label]\n\nK\u0131sa devre: Bir kayna\u011f\u0131n (+) ve \u00a0(-) u\u00e7lar\u0131, yeterli bir diren\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n do\u011frudan bir araya gelirse k\u0131sa devre olu\u015fur. Bu durumun olu\u015fmamas\u0131na dikkat edilmelidir. K\u0131sa devre hem g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131n\u0131n hem de devrenin di\u011fer elemanlar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na yol a\u00e7abilir.\u00a0<\/span>\n\nElektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n elektronlar\u0131n hareketiyle olu\u015ftu\u011funu belirtmi\u015ftik. Elektronlar her zaman en d\u00fc\u015f\u00fck diren\u00e7le topra\u011fa yani devrenin referans\u0131na varmay\u0131 isterler. Bunun sebebi olduk\u00e7a basittir. Kendilerini engelleyen kuvvet olan direncin az oldu\u011fu yerden daha \u00e7ok elektronun ge\u00e7mesi akla son derece yatk\u0131nd\u0131r. \u00a0E\u011fer devrede bir k\u0131sa devre var ise, elektronlar o yolu tercih edecek ve di\u011fer k\u0131s\u0131mlardan ak\u0131m akmayacakt\u0131r.\n\nDevreye switch yani anahtar koymak devreye bir diren\u00e7 eklemez. Switch kapal\u0131 oldu\u011funa a\u00e7\u0131k devre olu\u015fturur. Kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise k\u0131sa devre olu\u015fturur. Dolay\u0131s\u0131yla bir kayna\u011fa yaln\u0131zca switch ba\u011flanmaz. Devre \u00fczerindeki seri hatta en az\u0131ndan bir diren\u00e7 eleman\u0131 bulunmak zorundad\u0131r.<\/span>\n\nBir DC motor, bir DC gerilim kayna\u011f\u0131na ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda motor \u00fczerinden ak\u0131m akmaya ba\u015flar ve motor d\u00f6ner.\n\n[caption id=\"attachment_40\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"motor_devre\"<\/a> Resim 2.3.1[\/caption]\n\nBuradan motorun bir \u00e7e\u015fit i\u00e7 diren\u00e7 bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131labilir. Motorun elektriksel modeli bundan daha karma\u015f\u0131k bir yap\u0131dad\u0131r ancak \u015fimdilik basit d\u00fc\u015f\u00fcnmekten bir zarar gelmeyecektir.\n\nBir motorun genel ge\u00e7er matematiksel modeli bir yana dursun, motorlar \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fittir ve farkl\u0131 fiziksel\/elektriksel \u00f6zelliklere sahiptir. Resimde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz motor, 6V'luk bir motordur ve bu 6V'luk bir potansiyel fark\u0131n motoru hareket ettirmek i\u00e7in yeterli oldu\u011funu anlatmaktad\u0131r.\n\n

2.3.1 SER\u0130 BA\u011eLANTI ve PARALEL BA\u011eLANTI<\/h2>\n\n\u0130ki \u015feyi birbirine ba\u011flaman\u0131n iki yolu vard\u0131r ve bu yollar seri ve paralel ba\u011flant\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 el ele tutu\u015fan iki sevgili birbirine paralel ba\u011fl\u0131d\u0131r. Halaydaki ki\u015filer ise birbirine seri ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 ba\u011flant\u0131 mantalitesi devre elemanlar\u0131 i\u00e7in de aynen ge\u00e7erlidir. Ancak bu ba\u011flant\u0131lar neticesinde elemanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 iyi bilinmelidir. Besleme kaynaklar\u0131 seri ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda ve paralel ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda neler oldu\u011funu anlatm\u0131\u015ft\u0131k.\u00a0Bir devrede bir seri kol \u00fczerinden akan ak\u0131m t\u00fcm elemanlar i\u00e7in ayn\u0131d\u0131r. Paralel kollar\u0131n ise iki ucu aras\u0131ndaki potansiyel fark ayn\u0131d\u0131r. Bu bilgiler \u00f6l\u00e7\u00fcm ve hata bulmak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Her bir elaman\u0131n seri ve paralel ba\u011flant\u0131da nas\u0131l davran\u0131\u015f g\u00f6sterdi\u011fine ilerideki b\u00f6l\u00fcmde de\u011finece\u011fiz. \u00d6yleyse yeri gelmi\u015fken devre elemanlar\u0131na ge\u00e7elim.\n\n

2.3.2 TEMEL DEVRE ELEMANLARI<\/h2>\n\n \n\n

<\/h2>\n\n[caption id=\"attachment_43\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"basic_components\"<\/a> Resim 2.3.2.1[\/caption]\n\n

<\/h2>\n\nTemel anlamda devre tasar\u0131m\u0131 yapabilmek ya da mevcut devrelerin i\u015flevlerini anlayabilmek i\u00e7in temel devre elemanlar\u0131 hakk\u0131nda fikir sahibi olmak gerekmektedir. Bu temel devre elemanlar\u0131 \u00e7ok basit modellere sahip olsalar da bir \u00e7ok elektronik devrenin temelini olu\u015ftururlar. Bu devre elemanlar\u0131n\u0131n i\u015flevlerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi\u011finizde \u00f6nemli miktarda yol katetmi\u015f olacaks\u0131n\u0131z. Bu elemanlar\u0131 s\u0131rayla k\u0131saca i\u015fleyece\u011fiz.\n\n

2.3.2.1 D\u0130REN\u00c7<\/h3>\n\nAd\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi \u00fczere diren\u00e7 devrede, potansiyel fark alt\u0131ndaki elektronlar\u0131n hareketine yani ak\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 duran, onu azaltan elemand\u0131r. Devrede sembolik olarak testere di\u015fi \u015feklinde \u00e7izgilerle ifade edilir. Bir \u00f6rne\u011fi Resim 2.3.2.1.1'de g\u00f6rebilirsiniz.\n\n[caption id=\"attachment_44\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"res\"<\/a> Resim 2.3.2.1.1[\/caption]\n\nDirencin \u00fczerindeki renkler direncin de\u011feri ve hata marj\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermektedir. Bir direncin de\u011feri Ohm ve katlar\u0131 cinsinden ifade edilir. \u00d6rne\u011fin Resim 2.3.2.1.1'deki diren\u00e7 47000 Ohm de\u011ferinde oldu\u011fundan 47K Ohm olarak belirtilmi\u015ftir.\n\nDiren\u00e7ler i\u00e7in bir di\u011fer \u00f6nemli parametre ise direncin dayanabilece\u011fi azami g\u00fc\u00e7t\u00fcr. G\u00fc\u00e7, gerilim ile ak\u0131m\u0131n \u00e7arp\u0131m\u0131 ile ifade edilebilmektedir. Buna g\u00f6re:\n\nP=V.I= I.R.I = I\u00b2R [Watt]<\/strong>\n\nT\u0131pk\u0131\u00a0Resim 2.3.2.1.1'deki gibi, d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fc devrelerde kullan\u0131lan diren\u00e7ler 0.25 Watt'l\u0131k yani \u00e7eyrek Watt'l\u0131k bir azami g\u00fcce dayanabilmektedir. Bu de\u011fer d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fc devreler i\u00e7in yeterlidir. G\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerdeki uygulamalar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda bu tip diren\u00e7ler yeterli olmaktad\u0131r.\n\nDirencin de\u011ferini soldan sa\u011fa do\u011fru (sa\u011fda alt\u0131n rengi ya da g\u00fcm\u00fc\u015f rengi kalacak \u015fekilde) okuyabilirsiniz. \u0130lk iki renk diren\u00e7 de\u011ferini ifade ederken, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc de\u011fer 10^(\u00e7arpan) de\u011ferini ifade eder. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc yani alt\u0131n renkli olan ise direncin tolerans\u0131n\u0131 yani hata y\u00fczdesini ifade eder. Hata y\u00fczdesi %5 olan 2K Ohm'luk bir diren\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde 1.9K ile 2.1K aras\u0131 bir de\u011fer g\u00f6r\u00fclebilir.1K Ohm = 1,000 Ohm olmaktad\u0131r, benzer \u015fekilde 1M ohm 1,000,000 Ohm olmaktad\u0131r. Diren\u00e7 renk kodlar\u0131 ile ilgili tablo Resim 2.3.2.1.2'de yer almaktad\u0131r.\n\n[caption id=\"attachment_45\" align=\"alignnone\" width=\"473\"]\"Diren\u00e7-Renk-Kodlar\u01311\"<\/a> Resim 2.3.2.1.2[\/caption]\n\nYa da bu hesaplar\u0131 el ile yapmak yerine diren\u00e7 renk kod hesaplay\u0131c\u0131 herhangi bir program kullanmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu t\u00fcr programlar\u0131n bir \u00f6rne\u011fine ve renk kodlar\u0131yla ilgili daha fazla bilgiye buradan<\/a> ula\u015fabilirsiniz.\n\nFarkl\u0131 diren\u00e7 \u00e7e\u015fitleri de bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin diren\u00e7 de\u011feri mekanik olarak ayarlanabilen potansiyometre, ya da diren\u00e7 de\u011feri s\u0131cakl\u0131kla de\u011fi\u015fen PTC, NTC gibi elemanlar bulunmaktad\u0131r.\n\n

2.3.2.2\u00a0KONDANSAT\u00d6R \/ KAPAS\u0130T\u00d6R<\/h3>\n\nKondansat\u00f6r, iki ucuna yeterli bir potansiyel fark uyguland\u0131\u011f\u0131nda \u00a0elektriksel y\u00fck\u00fc depolar. Daha kondansat\u00f6r\u00fc besleyen gerilim kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kondansat\u00f6r ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kapal\u0131 devreyi \u00fczerinde biriktirdi\u011fi y\u00fck ile bir s\u00fcre besler. Kondansat\u00f6r'\u00fcn yani devredeki kapasite eleman\u0131n\u0131n as\u0131l davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in esasen onun matematiksel modeline bakmak gerekir. Ancak yaz\u0131 dizisinin bu k\u0131sm\u0131, fikir verme amac\u0131 g\u00fcdd\u00fc\u011f\u00fcnden bu yaz\u0131da matematiksel detaylara inilmeyecektir.\n\n

Kapasite de\u011feri Farad cinsinden \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Ancak \u00f6l\u00e7ek olarak Farad \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir de\u011ferdir. Bu sebeple kapasite de\u011feri genelde picoFarad(pF), nanoFarad (nF), microFarad(uF), ya da miliFarad(mF) olarak \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckler metrik sistem cinsinden ifadelerdir ve metrik birim tablosu a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Birim<\/strong><\/td>\nSembol<\/strong><\/td>\n\u00c7arpan<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
tera<\/td>\nT<\/td>\n1000000000000<\/td>\n<\/tr>\n
giga<\/td>\nG<\/td>\n1000000000<\/td>\n<\/tr>\n
mega<\/td>\nM<\/td>\n1000000<\/td>\n<\/tr>\n
kilo<\/td>\nk<\/td>\n1000<\/td>\n<\/tr>\n
hecto<\/td>\nh<\/td>\n100<\/td>\n<\/tr>\n
deca<\/td>\nda<\/td>\n10<\/td>\n<\/tr>\n
(none)<\/td>\n(none)<\/td>\n1<\/td>\n<\/tr>\n
deci<\/td>\nd<\/td>\n0.1<\/td>\n<\/tr>\n
centi<\/td>\nc<\/td>\n0.01<\/td>\n<\/tr>\n
milli<\/td>\nm<\/td>\n0.001<\/td>\n<\/tr>\n
micro<\/td>\n\u03bc<\/td>\n0.000001<\/td>\n<\/tr>\n
nano<\/td>\nn<\/td>\n0.000000001<\/td>\n<\/tr>\n
pico<\/td>\np<\/td>\n0.000000000001<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\nFarkl\u0131 farkl\u0131 kondansat\u00f6r \u00e7e\u015fitleri bulunabilmektedir. Ancak en \u00e7ok kullan\u0131lan kondansat\u00f6r \u00e7e\u015fitleri seramik (kutupsuz) ve elektrolitik (kutuplu) kondansat\u00f6rlerdir. Seramik kondansat\u00f6rler minik bir bonibondan \u00e7\u0131kan iki tel \u015feklindedir. Elektrolitik kondansat\u00f6rler ise silindirik bir t\u00fcp\u00fcn i\u00e7inden \u00e7\u0131kan iki tel \u015feklindedir. Bu iki eleman\u0131n kutuplu\/kutupsuz olu\u015fundan dolay\u0131 devredeki sembol\u00fc de farkl\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu kapasiteler ve sembolleri Resim 2.3.2.2.1'de yer almaktad\u0131r.\n\n[caption id=\"attachment_50\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"capjpg\"<\/a> Resim 2.3.2.2.1[\/caption]\n\nElektrolitik kapasiteler polarizedir, yani (-) u\u00e7lar\u0131 toprak referans\u0131na ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bu asl\u0131nda \u015funu ifade etmektedir, elektrolitik kapasitelerin (+) ucundaki potansiyel dark (-) ucundaki potansiyel farktan k\u00fc\u00e7\u00fck olmamal\u0131d\u0131r. Aksi durumda eleman beklendi\u011fi gibi \u00e7al\u0131\u015fmaz ya da bozulabilir. Seramik kapasitelerin ise hangi y\u00f6nde ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir \u00f6nemi yoktur. Bu durum elemanlar\u0131n sembollerine de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKondansat\u00f6rler devreye seri ba\u011fland\u0131klar\u0131nda DC i\u015faretleri ge\u00e7irmezler. Yani DC i\u015faretler i\u00e7in sonsuz bir diren\u00e7 eleman\u0131 gibi, yani a\u00e7\u0131k devre gibi davran\u0131rlar.\u00a0Kapasite, \u00fczerine uygulanan gerilimin de\u011fi\u015fti\u011fi durumda bu gerilim de\u011fi\u015fimine kar\u015f\u0131 durur ve \u00fczerindeki y\u00fck\u00fc ters istikamette ak\u0131m olarak basar. Bu da asl\u0131nda bir nevi filtre davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Kapasite bi devrede paralel ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda, paralelindeki kolu ani gerilim de\u011fi\u015fimlerinden korur. Ani bir gerilim de\u011fi\u015fimi oldu\u011funda kapasite \u00fczerinden bu art\u0131\u015f\u0131n sebep oldu\u011fu y\u00fck bo\u015falt\u0131l\u0131r ve art\u0131\u015f yumu\u015fat\u0131l\u0131r. Bu sebeple kapasiteler genelde gerilimi filtrelemek amac\u0131yla, temel devrelerde kullan\u0131l\u0131r. Kapasitenin alternatif i\u015faret davran\u0131\u015f\u0131 ise daha sonra i\u015flenecektir. \u00c7o\u011fu tasar\u0131mda AC i\u015faret s\u00f6z konusu olmamaktad\u0131r.\n\n

2.3.2.3\u00a0D\u0130YOT<\/h3>\n\nDiyotlar, elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n tek bir y\u00f6nden ge\u00e7mesine izin veren kutuplu elemanlard\u0131r. Elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f y\u00f6ne gitmesinin engellenmek istendi\u011fi uygulamalar i\u00e7in olduk\u00e7a kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r.\n\nDiyot \u00fczerine do\u011fru y\u00f6nde yeterli bir potansiyel fark uyguland\u0131\u011f\u0131nda (genelde > 0.7V) diyot \u00fczerinden ak\u0131m akmaya ba\u015flar. Ancak unutmamak gerekir ki diyot i\u015flevini yerine getirirken bir miktar g\u00fc\u00e7 t\u00fcketir ve yap\u0131s\u0131 gere\u011fi \u00fczerinde sabit bir gerilim olu\u015ftu\u011fundan gerilim d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7ar. \u00d6rne\u011fin 5V'luk bir pile seri olarak bir diyot ve bir diren\u00e7 ba\u011flan\u0131rsa, diyot \u00fczerinde 0.7V gerilim d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc olaca\u011f\u0131ndan diren\u00e7 \u00fczerindeki gerilim 4.3V olacakt\u0131r. Bu bilgi di\u011fer diyot \u00e7e\u015fitleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir yaln\u0131z diyotun \u00e7e\u015fidine g\u00f6re e\u015fik gerilimi (\u00f6rnekte 0.7V idi) de\u011fi\u015fmektedir. LED'de bir diyot \u00e7e\u015fididir. (Light Emmiting Diode)\n\n\u00d6rnek diyod resmini ve devre \u015femas\u0131n\u0131 Resim 2.3.2.3.1'de bulabilirsiniz.\n\n \n\n[caption id=\"attachment_52\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"Resim<\/a> Resim 2.3.2.3.1[\/caption]\n\nDiyot'un sonuda g\u00f6r\u00fcnen gri halka, diyotun (-) referasa ba\u011flanmas\u0131 gereken ucunu ifade etmektedir. Bu pine katot denir. Di\u011fer pin ise (+) referansa ba\u011flanacak olan anot'tur.\n\nBir diyotun kodu, genelde \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 olarak bulunmaktad\u0131r. Bu kodu \u00fcreticinin web sayfas\u0131nda\u00a0arayarak diyot ile ilgili parametrelere ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6rnek bir diyot olarak 1N4001'i inceleyebilirsiniz.\n\n\u00d6nceden de belirtti\u011fimiz \u00fczere LED de bir diyot \u00e7e\u015fididir. Ancak led \u00fczerine yeterli gerilim uyguland\u0131\u011f\u0131nda LED \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7maktad\u0131r. Farkl\u0131 renkte \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an LED'ler bulunabilmektedir. Yine farkl\u0131 \u0131\u015f\u0131k \u015fiddetleri sa\u011flayan LED'ler de bulunmaktad\u0131r. LED\n\n

2.3.2.4\u00a0Transist\u00f6r<\/h3>\n\nTransist\u00f6rler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz elektroni\u011finin en temel yap\u0131 ta\u015f\u0131 durumundad\u0131r. Bunun sebebi transist\u00f6r'\u00fcn anahtarlama ya da kuvvetlendirme eleman\u0131 olarak kullan\u0131labilmesidir. Bu yaz\u0131da bipolar jonksiyonlu transist\u00f6r (BJT) bahsedilecektir.\n\nBir transist\u00f6r baz(base) pinine uygulanan k\u00fc\u00e7\u00fck miktardaki elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131 al\u0131p kuvvetlendirerek daha b\u00fcy\u00fck bir ak\u0131m\u0131 kolekt\u00f6r(collector) ve emet\u00f6r (emitter) u\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndan ge\u00e7iren bir elemand\u0131r. Bu \u015fekilde transist\u00f6r bir nevi ak\u0131m muslu\u011fu gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Baz ucu musluk gibidir ve baz ucundan ne kadar fazla ak\u0131m ge\u00e7irirseniz, kolekt\u00f6r-emet\u00f6r aras\u0131 diren\u00e7 o kadar d\u00fc\u015fer ve buna ba\u011fl\u0131 olarak kolekt\u00f6r-emet\u00f6r hatt\u0131ndan o denli fazla ak\u0131m ge\u00e7er. Resim 2.3.2.4.1'de transist\u00f6rleri ve devredeki sembollerini g\u00f6rebilirsiniz.\n\n\u0130ki \u00e7e\u015fit BJT transist\u00f6r bulunmaktad\u0131r; bunlar NPN ve PNP'dir. Bu transist\u00f6rler kolekt\u00f6r ve emet\u00f6r aras\u0131ndaki polarite bak\u0131m\u0131ndan z\u0131t polaritededir. Transist\u00f6rlere detayl\u0131 olarak ileride de\u011finilecektir. Ancak temel anlamda bazdan ak\u0131m basarak anahtarlamak i\u00e7in NPN, ak\u0131m \u00e7ekerek anahtarlama yapnak i\u00e7in PNP kullan\u0131l\u0131r. NPN'de elektrik ak\u0131m\u0131 kolekt\u00f6rden emet\u00f6re do\u011fru akar.PNP'de ise elektrik ak\u0131m\u0131 emet\u00f6rden kolekt\u00f6re do\u011fru akar.\n\n \n\n[caption id=\"attachment_55\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"Resim<\/a> Resim 2.3.2.4.1[\/caption]\n\nTransist\u00f6r, \u00e7al\u0131\u015fabilmek i\u00e7in bir g\u00fcce ihtiya\u00e7 duyar ve neticesinde giri\u015findeki i\u015fareti kuvvetlendirir.Bu sebeple transist\u00f6r bir aktif devre eleman\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.\n\nTransist\u00f6r se\u00e7ilirken baz ak\u0131m\u0131, maximum CE (Collector-Emitter) ak\u0131m\u0131, maksimum g\u00fc\u00e7 gibi bir \u00e7ok parametre incelenir. Bu parametreler spesifik olarak \u00fcr\u00fcn\u00fcn datasheet'inde yer almaktad\u0131r. \u00d6rnek bir datasheet olarak BC548'i inceleyebilirsiniz.\n\n

2.3.2.5 Entegre Devreler (Integrated Circuits - ICs)<\/h3>\n\nBir entegre devre, bir \u00e7ok eleman ile k\u00fc\u00e7\u00fck bir alanda ger\u00e7eklenen ve \u00f6zel bir fonksiyonu ger\u00e7ekle\u015ftiren elemand\u0131r. Bu t\u00fcr elemanlar bir fonksiyonu ger\u00e7ekle\u015ftiren devrelerin bir blok olarak k\u00fc\u00e7\u00fck paketlere yerle\u015ftirilmesi amac\u0131 ile yap\u0131l\u0131r ve genelde i\u00e7eri\u011finde transist\u00f6r, diyot, diren\u00e7 gibi elemanlar i\u00e7erir.\n\nEntegre devreler, g\u00f6rece basit yap\u0131lardan ba\u015flamak \u00fczere, \u00e7ok kompleks yap\u0131lara kadar uzanan bir aileyi tan\u0131mlar. \u00d6rne\u011fin LM555 entegresi basit bir bir entegredir ve kare dalga \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u00d6teyandan STM32F403 entegresi bir mikrodenetleyicidir ve olduk\u00e7a kompleks i\u015flevler bar\u0131nd\u0131r\u0131r.\n\nT\u0131pk\u0131 transist\u00f6rlerde oldu\u011fu gibi, entegreleri de kullanabilmek i\u00e7in datahseet'leri okumak gerekmektedir. Datahseet'lerde entegrenin fonksiyonu ve karakteristiklerinin yan\u0131 s\u0131ra her bir pinin de i\u015flevleri detayl\u0131ca a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. \u00c7o\u011fu entegrenin datasheet'inde \u00f6rnek bir kullan\u0131m \u015femas\u0131 da verilmektedir. Bu sayede ger\u00e7ekle\u015ftirilmek istnen i\u015flevin referans tasar\u0131m\u0131 aynen kullan\u0131labilmekte ve tasar\u0131m h\u0131z\u0131 \u00e7ok artmaktad\u0131r. 555 entegresinin resmi Resim 2.3.2.5.1'de yer almaktad\u0131r.\n\n[caption id=\"attachment_57\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"555\"<\/a> Resim 2.3.2.5.1[\/caption]\n\n

3. Basit Bir Devre<\/h1>\n\n\u00c7ok basit bir devre ile \u015fu ana kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz temel elemanlar\u0131n bir ka\u00e7\u0131n\u0131 kullanarak tasar\u0131m yapal\u0131m. Bu basit devrenin \u015femas\u0131 ve breadboard\u00a0\u00fczerinde\u00a0ger\u00e7eklenmi\u015f hali Resim 3.1 ve 3.2'de yer almaktad\u0131r.\n\n \n\n[caption id=\"attachment_58\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"Resim<\/a> Resim 3.1[\/caption]\n\n[caption id=\"attachment_60\" align=\"alignnone\" width=\"300\"]\"Devre<\/a> Resim 3.2[\/caption]\n\n\u015eemati\u011fi inceledi\u011fimizde 1K Ohm'luk \u00e7eyrek watt'l\u0131k bir direncin, bir k\u0131rm\u0131z\u0131 LED'in, bir anahtar\u0131n (switch), 9V'luk bir pile seri \u015fekilde ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Devre ger\u00e7eklendi\u011finde anahtar yard\u0131m\u0131 ile LED'i a\u00e7\u0131k kapatmak m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r.\n\nDevrenin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu durumda LED'in \u00fczerinden 8-9 mA ak\u0131m ge\u00e7mesi istenmi\u015ftir. Bu sebeple LED \u00fczerindeki gerilim d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de hesapland\u0131\u011f\u0131nda Ohm kanununa g\u00f6re devrenin ak\u0131m gerilim ili\u015fkisi a\u015fa\u011f\u0131daki gibi olur.\n\nV = I.R\n\nVBatt - VLed = I . R\n\n9V - 1V = 8mA. R\n\nR = 1000 Ohm\n\nBreadboard ba\u011flant\u0131 \u015fekli bilmeyenler i\u00e7in kar\u0131\u015f\u0131k gelebilir. Breadboard kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in sizi Mertcan Ciboo\u011flu'nun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 SUNUM'a<\/a> y\u00f6nlendiriyorum.\n\nNOT: Bu yaz\u0131da\u00a0Instructables i\u00e7eriklerinden yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.","_tr_post_name":"gomulu-sistemler-02-temel-elektronik","_tr_post_excerpt":"","_tr_post_title":"G\u00f6m\u00fcl\u00fc Sistemler \u2013 02 - Temel Elektronik Tan\u0131t\u0131m\u0131","_en_post_content":"","_en_post_name":"","_en_post_excerpt":"","_en_post_title":"","edit_language":"tr","jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"enabled":false},"version":2}},"categories":[2,3],"tags":[6],"class_list":["post-31","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-elektronik","category-gomulu-sistemler","tag-gomulu-sistemler"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p5gWM6-v","jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/ozenozkaya.com\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}